(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.175. अध्यायः 175
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति दारिद्र्यधनिकत्वयोः क्रमेणार्थानर्थसाधनत्वे प्रमाणतया शम्याकगीताया अनुवादः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच। 12-175-0x(5893)(71999)
धनिनश्चाधना ये च वर्तयन्ति स्वतन्त्रिणः।
सुखदुःखागमस्तेषां कः कथं वा पितामह॥ 12-175-1(72000)
भीष्म उवाच। 12-175-2x(5894)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
शम्याकेन विमुक्तेन गीतं शान्तिगतेन च॥ 12-175-2(72001)
अब्रवीन्मां पुरा कश्चिद्ब्राह्मणस्त्यागमाश्रितः।
क्लिश्यमानः कुदारेण कुचेलेन बुभुक्षया॥ 12-175-3(72002)
उत्पन्नमिह लोके वै जन्मप्रभृति मानवम्।
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च॥ 12-175-4(72003)
तयोरेकतरो मार्गो यदेनमुपसन्नयेत्।
न सुखं प्राप्य संहृष्येन्नासुखं प्राप्य संज्वरेत्॥ 12-175-5(72004)
न वै चरसि यच्छ्रेय आत्मनो वा न रंस्यसे।
अकामात्माऽपि हि सदा धुरमुद्यम्य चैव ह॥ 12-175-6(72005)
अकिञ्चनः परिपतन्सुखमास्वादयिष्यसि।
अकिञ्चनः सुखं शेते समुत्तिष्ठति चैव ह॥ 12-175-7(72006)
आकिञ्चन्यं सुखं लोके पथ्यं शिवमनामयम्।
अनमित्रपथो ह्येष दुर्लभः सुलभः सताम्॥ 12-175-8(72007)
अकिञ्चनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वतः।
अवेक्षमाणस्त्रील्लोँकान्न तुल्यमिह लक्षये॥ 12-175-9(72008)
आकिञ्चन्यं च राज्यं च तुलया समतोलयम्।
अत्यरिच्यत दारिद्र्यं राज्यादपि गुणाधिकम्॥ 12-175-10(72009)
आकिञ्चन्ये च राज्ये च विशेषः सुमहानयम्।
नित्योद्विग्नो हि धनवान्मृत्योरास्यगतो यथा॥ 12-175-11(72010)
नैवास्याग्निर्न चादित्यो न मृत्युर्न च दस्यवः।
प्रभवन्ति धनं हर्तुमितरे स्युः कुतः पुनः॥ 12-175-12(72011)
तं वै सदा कामचरमनुपस्तीर्णशायिनम्।
बाहूपधानं शाम्यन्तं प्रशंसन्ति दिवौकसः॥ 12-175-13(72012)
धनवान्क्रोधलोभाभ्यामाविष्टो नष्टचेतनः।
तिर्यग्दृष्टिः शुष्कमुखः पापको भ्रुकुटीमुखः॥ 12-175-14(72013)
निर्दशन्नधरोष्ठं च क्रुद्धो दारुणभाषिता।
कस्तमिच्छेत्परिद्रष्टुं दातुमिच्छति चेन्महीम्॥ 12-175-15(72014)
श्रिया ह्यभीक्ष्णं संवासो मोहयत्यविचक्षणम्।
सा तस्य चित्तं हरति शारदाभ्रमिवानिलः॥ 12-175-16(72015)
अथैनं रूपमानश्च धनपानश्च विन्दति।
अभिजातोऽस्मि सिद्धोऽस्मि नास्मि केवलमानुषः।
इत्येभिः कारणैस्तस्य त्रिभिश्चित्तं प्रमाद्यति॥ 12-175-17(72016)
संप्रसक्तमना भोगान्विसृज्य पितृसंचितान्।
परिक्षीणः परस्वानामादानं साधु मन्यते॥ 12-175-18(72017)
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानं ततस्ततः।
प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभिः॥ 12-175-19(72018)
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम्।
विविधान्युपवर्तन्ते गात्रसंस्पर्शजान्यपि॥ 12-175-20(72019)
तेषां परमदुःखानां बुद्ध्या भैषज्यमाचरेत्।
लोकधर्मं समाज्ञाय ध्रुवाणामध्रुवैः सह॥ 12-175-21(72020)
नात्यक्त्वा सुखमाप्नोति नात्यक्त्वा विन्दते परम्।
नात्यक्त्वा चाभयः शेते त्यक्त्वा सर्वं सुखी भवेत्॥ 12-175-22(72021)
इत्येतद्धास्तिनपुरे ब्राह्मणेनोपवर्णितम्।
शम्याकेन पुरा मह्यं तस्मात्त्यागः परो मतः॥ ॥ 12-175-23(72022)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पञ्चसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 175॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-175-1 स्वतन्त्रिणः स्वशास्त्रानुसारिणः॥ 12-175-2 तेन शम्याकेन यद्गीतं तन्मां प्रति कश्चिदब्रवीदिति द्वयोः संबन्धः। शंपाकेनेह मुक्तेन इति झ. पाठः॥ 12-175-3 कुचेलेन कुवस्त्रेण। निर्धनत्वादन्नाच्छादनहीन इत्यर्थः॥ 12-175-5 उपसंनयेत् संप्राप्नुयात्। तयोरेकतरे मार्गे यदेनमभिसंनयेदिति झ. पाठः। तत्र अभिसंनयेद्दैवं यदि प्रापयेत्तर्हि न संहृष्येदित्यादिना संबन्धः॥ 12-175-7 अकिञ्चनः दरिद्रः। परितः पतन् गच्छन्। अनिकेतश्चरन्नित्यर्थः॥ 12-175-8 पथ्यं मोक्षमार्गादनपेतम्। अनमित्रपथः शत्रुवर्जितः पन्थाः। दुर्लभः कामिनाम्॥ 12-175-9 उपपन्नस्य वैराग्यसंपन्नस्य॥ 12-175-12 नैवास्याग्निर्न चारिष्ट इति प्रभवन्ति धनत्यागाद्विमुक्तस्य निराशिषः इति च झ. पाठः॥ 12-175-13 अनुपस्तीर्णे शय्याहीने भूतले शेते तम्। उपधानं शीर्षोपधानम्॥ 12-175-17 अभिजात उत्तमवंश्यः त्रिभिर्धनरूपकुलैः॥ 12-175-18 भोगान् भोग्यधनादीन विसृज्य व्ययीकृत्य॥ 12-175-19 प्रतिषेधन्ति दण्डयन्ति। लुब्धा व्याधाः॥ 12-175-20 संस्पर्शजानि दाहच्छेदादीनि॥ 12-175-21 भैषज्यं प्रतीकारमाचरेत्॥ 12-175-23 शम्याकेन पुरा गीतमित्यध्याहारेण योजना॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.